Program Monitoringu i Wsparcia Dostępu do Procedury Uchodźczej (AMAS) 2009

W 2009 r Centrum Pomocy Prawnej kontynuowało Program Monitoringu i Wsparcia Dostępu do Procedury Uchodźczej (AMAS) realizowany we współpracy z UNHCR. Priorytetowymi działaniami były monitoringi ośrodków detencyjnych i wschodniej granicy Polski, jak również organizacja szkoleń dla Straży Granicznej. 

Cele projektu były następujące:

- wmocnienie ochrony cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy lub innych form ochrony w Polsce poprzez poprawę dostępu do porad prawnych oraz informacji w ośrodkach detencyjnych;

- monitoring oraz kompleksowa ewaluacja dostępu do procedury uchodźczej w Polsce, w tym do procedur dublińskich;

Pracownicy Centrum Pomocy Prawnej regularnie wizitowali następujące ośrodki detencyjne: Strzeżone Ośrodki dla Cudzoziemców w Przemyślu, Lesznowoli, Kętrzynie,  Białymstoku,  Białej Podlaskiej i Krośnie Odrzańskim oraz Areszty Deportacyjne w Warszawie-Okęciu i Szczecinie. Udzielali porad prawnych oraz informacji dotyczących składania wniosków o nadanie statusu uchodźcy lub innych form ochrony oraz składania innych wniosków i dokumentów w procedurze. Jednocześnie prowadzili monitoring warunków panujących w ośrodkach oraz dostępu do postepowania o nadanie statusu uchodźcy. Monitoring objął również przejścia graniczne w Przemyślu-Medyce i Terespolu.

Częste wizytacje w ośrodkach detencyjnych oraz na wschodniej granicy pozwoliły na zgromadzenie danych porównawczych o charakterze statystycznym oraz sformułowanie merytorycznych ocen i uwag, w wyniku czego w styczniu 2010 r. opublikowane zostaną raporty Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć: Raport o sytuacji osób szczególnej troski w procedurze o nadanie statusu uchodźcy oraz Raport o realizacji Rozporządzenia Dublin II w Polsce.

Program AMAS zwraca uwagę na priorytetową rolę Straży Granicznej w procedurze uchodźczej. Od wiedzy i kompetencji Strażników Granicznych zależy często przebieg postępowania w późniejszych fazach, jak również i treść ostatecznej decyzji. Dlatego Centrum Pomocy Prawnej we współpracy z UNHCR zorganizowało serię 3 szkoleń dla Straży Granicznej. Dwa pierwsze odbyły się w Centralnym Ośrodku Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudzkiego w Koszalinie w dniach 6-9 lipca 2009 oraz 1-4 września 2009. Trzecie szkolenie miało miejsce w Centrum Szkolenia Straży Granicznej im. Żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza w Kętrzynie w dniach 14-17 grudnia 2009.

Szkolenia odbyły się pod tytułem "Wzmocnienie ochrony uchodźców przez lepsze zarządzanie granicą". Zagadnienia poruszane podczas szkoleń:

- Podstawowe elementy definicji uchodźcy w Konwencji Genewskiej z 1951 r.;

- Podstawowe zasady ochrony uchodźczej - zastosowanie zasady non-refoulement w sytuacjach granicznych;

- UNHCR i jego rola w ochronie uchodźców;

- Integracja uchodźców w społeczeństwie polskim a pobyt w ośrodku strzeżonym;

- Grupy szczególnej troski a procedury ochronne i rola SG. Małoletni bez opieki w procedurze;

- Zagadnienia dotyczące płci a status uchodźcy. SOP/SGVB - procedury przeciwdziałania przemocy na tle seksualnym w ośrodkach dla uchodźców;

- Róznice kulturowe a postępowanie z cudzoziemcami - omówienie najważniejszych grup narodowościowych i religijnych występujących w pracy SG.

Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć uznaje dalszą współpracę ze Strażą Graniczną za kwestię priorytetową. W roku 2010 podjęta zostanie dalsza inicjatywa monitoringowa.

Program Monitoringu i Wsparcia Dostępu do Procedury Uchodźczej (AMAS) 2007

Program Monitoringu i Wsparcia Dostępu do Procedury Uchodźczej (AMAS) realizowany przez Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć we współpracy z UNHCR w roku 2007 koncentrował się na badaniach monitoringowych i szkoleniach. Badanie zagadnień odnoszących się do kwestii dostępu do procedury uchodźczej ujawniło szereg słabości systemu, mogących mieć negatywny wpływ na dostępność procedury uchodźczej zwłaszcza w sytuacjach granicznych. W związku z tym program obok prowadzonego regularnie monitoringu objął również organizację trzech szkoleń dla funkcjonariuszy Straży Granicznej, w celu podniesienia ich kompetencji odnośnie postępowania z cudzoziemcami poszukującymi ochrony jak i cudzoziemcami z grup szczególnej troski. Przeprowadzony monitoring obok zgromadzenia danych statystycznych oraz informacji na temat stosowanych procedur i traktowania cudzoziemców poszukujących ochrony, miał na celu również zainicjowanie bliższego, roboczego kontaktu pomiędzy organizacjami pozarządowymi a Strażą Graniczną, promując współpracę w kluczowych kwestiach mających znaczenie dla ochrony.     

Program miał na celu kompleksowy monitoring zarówno w celu ujawnienia najważniejszych trendów, praktyk, potencjalnych luk w ochronie i braków, jak i identyfikację najlepszych praktyk, oraz ich promowanie. 

Program zwraca uwagę na marginalizowanie kwestii status uchodźcy podczas zarządzania granicą, wskazując na priorytetową rolę odgrywana przez Straż Graniczną w procedurze uchodźczej. Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć uznaje w związku z tym dalszą współpracę ze Strażą Graniczną jako kwestię priorytetową. W kolejnych latach podejmowane będą również dalsze inicjatywy monitoringowe.

Program AMAS obejmował przeprowadzenie serii comiesięcznych wizyt monitoringowych w wybranych lokalizacjach istotnych ze względu na dostęp do procedury uchodźczej. Monitoring miał objąć w założeniach: przejście graniczne w Bezledach, przejście graniczne w Terespolu, w Medyce oraz Port Lotniczy Okęcie.

Po wstępnej serii wizyt zrezygnowano z dalszego monitoringu w Bezledach, ze względu na brak odnotowanych przypadków cudzoziemców składających wnioski o status uchodźcy, czy choćby deklarujących chęć ubiegania się w Polsce o status uchodźcy bądź inne formy ochrony. Pozostałe lokalizacje były monitorowane zgodnie z założonym planem, od kwietnia do listopada 2007 r.

Tak duża liczba wizytacji w tych samych lokalizacjach miała posłużyć zgromadzeniu danych porównawczych, zarówno o charakterze statystycznym jak i merytorycznych ocen i uwag co do funkcjonowania badanych przejść granicznych i powiązanych izb zatrzymań oraz aresztów deportacyjnych. Tak obszerny materiał pozwolił z kolei na dokonanie kompleksowej ewaluacji sytuacji granicznych determinujących dostęp do procedury uchodźczej oraz sformułowanie rekomendacji odnoszących się do przyszłego ukształtowania systemu uchodźczego w tym względzie.